Borsa dünyasıyla ilgilenen herkes "boğa piyasası" ve "ayı piyasası" terimlerini duymuştur. Peki, fiyatların sürekli inip çıktığı bu piyasa dünyasında bu iki hayvan nereden çıktı?
Kesin Bir Cevap Yok, Ama Güçlü Teoriler Var
Finans tarihçileri bu soruyu yıllardır tartışıyor. Ortaya çıkan teorilerin büyük çoğunluğu 17-18. yüzyıl İngiltere'sini işaret ediyor.
En çok kabul gören açıklama, bu hayvanların saldırı biçimleriyle ilgili. Boğa, rakibini boynuzlarıyla aşağıdan yukarı doğru savurur; tıpkı yükselen borsa fiyatları gibi. Ayı ise pençesini yukarıdan aşağıya doğru indirir; bu da düşen piyasalardaki ani düşüşleri andırır. Bu, akılda kalıcı ve basit bir benzetme.
"Ayı Postu Satıcıları"ndan Gelen Miras
Ayı metaforu için somut bir iz daha var aslında. 18. yüzyılda Londra'da "bearskin jobber" denen bir grup spekülatör meşhurdu. Bu kişiler henüz ellerinde olmayan hisse senetlerini bugünden satıyor, fiyat düşünce ucuza alıp aradaki farktan kar elde ediyordu, bugünkü adıyla açığa satış.
Halk arasında "ayı postu almadan satanlar" olarak anılmaya başlayan bu kişilerin lakabı, zamanla tüm düşüş piyasasını ifade etmek için kullanılmaya başlandı.
Boğa Sonradan mı Girdi?
Büyük ihtimalle evet. Boğanın piyasalara girişi ayıya kıyasla daha belirsiz. Bir teoriye göre ayının karşısına doğal düşmanı olarak girdi. O dönemde İngiliz halk kültüründe ayı ve boğa dövüşleri oldukça popülerdi. Bu yüzden, piyasadaki iyimserliğin ve yükselişin simgesi olarak boğa, ayının zıttı olarak benimsenmiş olabilir.
Wall Street'teki Boğa
Bugün New York'taki Bowling Green parkında duran devasa bronz boğa heykeli, bu hikayenin en bilinen sembollerinden biri. Ancak çoğu insanın bilmediği bir detay var: Heykel, 1989 yılında bir sanatçı tarafından izinsiz olarak şu anki yerine konulmuştu.
Arturo Di Modica adlı sanatçı, 1987'deki borsa krizinin ardından piyasalara olan güveni yeniden canlandırmak amacıyla bu heykeli gece yarısı New York Borsası'nın önüne bırakmıştı. Heykel polis tarafından kısa sürede kaldırılsa da, halkın heykeli yerinde kalması yönündeki yoğun talebi üzerine yeniden şu anki yerine konulmuştu.
Sonuç
Boğa ve ayı, sadece finans jargonunun değil; korku, açgözlülük ve umudun da simgesi haline geldi. Kökenleri tartışmalı olabilir, ama piyasaların ruhunu bu kadar iyi yakalayan başka bir metafor bulmak gerçekten zor.